ئه‌گه‌ر ئێران نه‌بوایا، داعش به‌غدای داگیر ده‌کرد/ رۆڵی عه‌ره‌بستان له‌سه‌ر هه‌ڵوێستی عه‌بادی سه‌بار‌ه‌ت به گه‌مارۆکانی ئه‌مریکا بۆسه‌ر ئێران

 نوێنه‌ری هه‌رێمی کوردستانی عێراق له تاران، ده‌ڵێت که هه‌رێمی کوردستان سیاسه‌تی گه‌مارۆدانی ئێران له لایه‌ن ئه‌مریکاوه‌ ئیدانه ده‌کات و له درێژه‌شدا ده‌ڵێت: هه‌رێم له چوارچێوه‌ی جوگرافیای سیاسی، سه‌ربازی و ئه‌منی خۆیدا، ده‌بێت هاوکاری کاریگه‌ری له‌گه‌ڵ دراوسێکانی به‌تایبه‌ت ئێران هه‌‌بێت.

هه‌رێمی کوردستانی دوای راپرسی، ئاڵوگۆڕی زۆری به‌خۆوه دیوه‌و لایه‌نه جیاوازه‌کانی هه‌رێم توانیویانه رای گشتیی تووشی شڵه‌ژان بکه‌ن؛ تاڕاده‌یه‌ک که هه‌رچه‌ند بڕیاره هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی هه‌رێم به‌ڕێوه‌ بچێت، به‌ڵام باسی دواخستنی ده‌که‌ن.

جگه له‌وه، ئاڵوگۆڕه‌کانی هه‌رێمی کوردستان هاوکاته له‌گه‌ڵ گه‌مارۆکانی ئه‌مریکا بۆ‌سه‌ر ئێران و وادیاره که حکومه‌تی هه‌رێم له دیاری‌کردنی سیاسه‌تی خۆی سه‌باره‌ت به ئێران له‌م قۆنا‌غه‌ی ئێستادا تووشی ناروونی بووه؛ بۆیه به پێێ سیاسه‌تی عه‌ره‌بستان و دژی هه‌‌ڵوێسته‌کانی کۆماری ئیسلامی ئێران، رێژه‌ی به‌رهه‌م‌هێنانی نه‌وتی خۆی زیاد کردووه.

روونکردنه‌وه‌ی سیاسه‌تی هه‌رێمی کوردستان له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌تانه‌و هه‌روه‌ها هه‌ڵوێستی فه‌رمی ئه‌وان سه‌باره‌ت به هاوکاری دوولایه‌نه له‌گه‌ڵ ئێران، بابه‌تی وتووێژمانه له‌گه‌ڵ نازم ده‌باغ نوێنه‌ری هه‌رێمی کوردستانی عێراق له ئێران:

 

* بڕیاره به‌م نزیکانه، هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی هه‌رێمی کوردستان به‌ڕێوه بچێت؛ به‌ڵام له‌م رۆژانه‌دا باسی دواخستنی بۆ کاتێکی دیکه ده‌کرێت، تاچه‌ند ئه‌مه دروسته؟

 

به‌ڕێوه‌چوونی هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی هه‌رێمی کوردستان، نزیکه‌ی هه‌‌شت مانگ دواکه‌وتووه، بۆیه به پێی ده‌ستوور هه‌‌ڵبژاردن ده‌بێت له دوایین رۆژی دیاریکراودا، واتا ٣٠ ئه‌یلوول به‌ڕێوه بچێت. گرنگی هه‌ڵبژاردن له‌وه‌دایه که بۆ لایه‌نه سیاسییه‌کان ده‌رکه‌وێت که کام لایه‌ن و فراکسیۆن ده‌توانێت حکومه‌تی داهاتووی هه‌رێم پێک بێنێت. بۆیه، ده‌بێت له رێکه‌وتی خۆیدا به‌ڕێوه‌ بچیت؛ به‌ڵام ئێستا بڕێک لایه‌ن هه‌وڵی دواخستنی ده‌ده‌ن، بۆ خۆم له‌و که‌سانه‌م که پێم باشه دوابکه‌وێت، چونکه ره‌وتی هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عێراق کێشه‌ی تێکه‌وتووه، تاوه‌کو ئه‌م کێشانه چاره‌سه‌ر نه‌بن ره‌وتی یاسایی بۆ پێکهێنانی حکومه‌تی نوێ و سه‌رۆک وه‌زیران به‌ڕێوه‌ ناچێت. پێم وایه ئه‌مه کات ده‌بات، چونکه عێراقییه‌کان به هۆی به‌رژه‌وه‌ندی تاکه‌که‌سی و حزبییانه‌وه ده‌ست له داواکارییه‌کانی خۆیان هه‌ڵناگرن.

ئه‌گه‌ر ئه‌مه رووبدات، ده‌توانین بڵێین گه‌وره‌ترین کوتله هه‌ڵبژێردراوه، به‌ڵام ئه‌م کوتله ناتوانێت زۆرینه په‌رله‌مانی له ده‌ستدا بێت که له ماوه‌یه‌کی دیاریکراودا حکومه‌ت پێک بێنێت. دوای ئاشکرابوونی ئاکامی هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی ده‌بێت چاوڕوانی پێکهێنانی کوتله‌یه‌کی گه‌روه‌تر بین. ئه‌و کێبڕکێیه‌ی ئێستای نێوان لایه‌نه‌کان بۆ ئه‌وه‌یه که ده‌یانه‌وێت ده‌سه‌ڵات له سه‌رۆک وه‌زیرانی ئێستا وه‌ربگرنه‌وه؛ له کاتێکدا ئه‌گه‌ر ئاکامی هه‌‌ڵبژاردن له‌به‌رچاو بگرین هاوپه‌ێمانی سه‌در ٥٤ کورسی و فه‌تح ٤٧ کورسی و لایه‌نه‌کانی دیکه‌ی کورسی که‌متریان به‌رکه‌وتووه. ئه‌گه‌ر ئه‌وان ئه‌یانه‌وێت موقته‌دا سه‌در سه‌رۆک وه‌زیران دیاری نه‌کات، ده‌بێت کوتله‌یه‌کی گه‌وره‌تر پێک بێنن که لانیکه‌م له دوو باڵ پێک هاتبێت. ئه‌م دوو باڵه کامانه‌ن؟ بڕێک ده‌ڵێن ده‌وڵه‌تی یاسا و فه‌تح، بڕێک ده‌ڵێن ده‌وڵه‌تی یاسا و کورده‌کان، لایه‌نێکیش باس له هاوپه‌یمانی فه‌تح و کورده‌کان ده‌که‌ن. هێشتا روون نییه؛ هه‌رچه‌ند له‌وانه‌یه ده‌وڵه‌تی یاسا و فه‌تح و کورده‌کان بتوانن گه‌وره‌ترین کوتله‌ی په‌رله‌مانی پێک بێنن. ئه‌ڵبه‌ت هێشتا له ئاست قسه‌دایه‌ و رێکه‌وتنی کۆتایی نه‌کراوه و لایه‌نه‌کان چاوه‌ڕوانی ئاکامی روونی هه‌‌ڵبژاردنن.

بارودۆخی کورده‌کان به جۆرێکه که له‌گه‌ڵ هه‌ر لایه‌نێک که رێکه‌ون له‌سه‌ر سێ بنه‌مای به‌شداری، رێکه‌وتن و باڵانس ده‌بێت که کورده‌کان بتوانن کاریگه‌ر بن که حکومه‌تدا و به رێکه‌وتن له په‌رله‌مان ئیش بکه‌ن؛ نه‌وه‌کو به که‌مینه و زۆرینه. بۆ نمونه سه‌رۆکی حکومه‌ت شیعه‌یه، سه‌رۆکی په‌رله‌مان سوننه‌و عه‌ره‌به، رۆڵی کورده‌کان چییه؟ ئه‌وان ده‌بێت سه‌رۆک کۆمارییان له ده‌ستدا بێت. سێ پله‌ی باڵای سه‌رۆکایه‌تی له عێراقدا هه‌یه که ده‌بێت یه‌کێکی بۆ کورد بێت. هه‌روه‌کو ئه‌وه‌ی که تا ئێستا سه‌رۆک کۆمار کورد بووه. هه‌روه‌ها ٢٠ وه‌زیرمان هه‌یه که ده‌بێت به‌شێک له‌وانه یان له جێگره‌کانیان کورد بن. ده‌بێت به‌شداریمان چالاکانه بێت، نه‌وه‌کو بێ کاریگه‌ری و ته‌نها به‌شدارییه‌کی روواڵه‌تی..

له‌به‌ر ئه‌م کێشانه‌یه که بابه‌تی هه‌ڵبژاردنی هه‌رێمی کوردستان له میانه‌ی ره‌وتی دژواری دانوستانه‌کاندا باس ده‌کرێت. له لایه‌که‌وه لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان ده‌بێت سه‌رقاڵی دانوستانی سیاسی بن و له لایه‌کی دیکه‌وه له‌گه‌ڵ به‌غدا دانوستان بکه‌ن و ئێمه‌ی کوردیش له‌م نێوانه‌دا بڕێک کێشه‌مان هه‌یه؛ له‌وانه له نێوان یه‌کێتی و پارتی و بڕێک لایه‌نی دیکه‌دا کێشه هه‌یه. جارێک پارتی ده‌ڵێت من به‌شێکی زیاترم ده‌وێت و ده‌یانه‌وێت له شه‌ڕێ ده‌سه‌ڵاتدا به‌شی خۆیان له سه‌رۆکایه‌تی کۆماردا وه‌ربگرن. له به‌رامبه‌درا، یه‌کێتی دژی ئه‌مه‌یه. ئێمه رێکه‌وتنێکمان له هه‌‌رێمی کوردستاندا هه‌یه که به پێی ئه‌وه مادامێک که سه‌رۆک یان سه‌رۆک وه‌زیرانی هه‌رێم پارتی بێت، سه‌رۆک کۆمار ده‌بێت یه‌کێتی بێت. لێره‌دایه که ئۆپۆزسیۆن داواکاری خۆی باس ده‌کت و ده‌یانه‌وێت به‌شێک له ده‌نگه‌کان بۆ ئه‌وان بێت. به گشتیی پێم وایه ده‌بێت هه‌ڵبژاردنی هه‌رێم دواکه‌وێت. لێر‌ه‌دا دوو بۆچوون هه‌یه، لایه‌نێک ده‌ڵێن کاتی دواکه‌وتن ده‌بێت دیار بێت و لایه‌نێک ده‌ڵێن بۆ کاتێکی نادیار دواکه‌وێت.

 به‌ڕای من ده‌بێت کاری دواکه‌وتنی دیار بێت و بۆ نمونه بۆ سێ یان ٥ یان ٦ مانگ دوای پێکهێنانی حکومه‌تی عێراق دواکه‌وێت. هه‌رچه‌ند پێم وایه پێکهێنانی حکومه‌تی نوێ زیاتر له ٥-٦ مانگ کات ده‌بات.

 

 

 

دواکه‌وتنی هه‌ڵبژاردنی هه‌رێم، بارودۆخی سیاسی دژوارتر ناکات؟

 

نا، له ناوچه‌که‌دا کێبڕکێیه‌ک له نێوان لایه‌نه‌کاندا هه‌یه. ئه‌وه‌ی روونه به‌ڕێوه‌چوونی هه‌ڵبژاردنه؛ به‌ڵام ئه‌گه‌ر سه‌رنج بده‌ن  و ناوه‌ڕۆکی وته‌کان گوێ لێ بگرن هه‌مووی ریکلامی هه‌ڵبژاردنه، چونکه هه‌موو لایه‌نه‌کان ترسیان له ئاکامه‌که‌ی هه‌یه و ده‌ترسن ده‌نگه‌کان بگۆڕدرێن، یان بڕێک لایه‌ن ده‌نگێکی که‌متر له رکابه‌ره‌کانیان بێنن.

 

ئایا لایه‌نه‌کان ئۆپۆزسیۆن، له هه‌‌ڵبژاردنی هه‌رێم ده‌نگیان هه‌یه؟

 

بۆ خۆم پێموایه ناره‌زایی زۆره. به گشتیی ئه‌م ناره‌زاییانه دژی حزبه ده‌سه‌ڵاتداره‌کان له‌وانه پارتی به سه‌رۆکایه‌تی مه‌سعود بارزانی و یه‌کێتییه. ئه‌گه‌ر سه‌یری رابردوو بکه‌ین ده‌بینین که گۆڕان ده‌نگێکی زیاتری له یه‌کێتی هێنا، به‌ڵام نه‌یتوانی هیچ بکات. هه‌روه‌‌ها له هه‌‌ڵبژاردنه‌کانی عێراق بینیمان که ئه‌و لایه‌نه سیاسییانه‌ی ده‌نگیان هێنا وتیان که ده‌نگه‌کان ده‌ستکاری کراوه و دوای ژماردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌کان ده‌رکه‌وت که ئاکامه‌که‌ی هه‌مان شته. بڕیاره ئۆپۆزسیۆن کۆببنه‌وه تاوه‌کو یه‌ك هه‌ڵوێستیان هه‌بێت، به‌ڵام پێم وایه ئاکامی ژماردنه‌وه‌ی دووباره‌ی ده‌نگه‌کان قبووڵ ناکه‌ن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر قبوڵیان کرد قۆناغی دواتر چییه؟

له سه‌دا ٩٩، هه‌وڵی دروستکردنی هاوپه‌یمانییه‌ک ده‌ده‌ن، ئه‌ڵبه‌ت راسته که به‌م بیرۆکه ناگه‌ن، به‌ڵام ره‌تیشی ناکه‌نهوه. له‌وانه‌یه ره‌تی که‌ونه‌ و به‌شدار نه‌بن، که دیسان له هه‌ڵبژاردنی کوردستاندا ده‌رده‌که‌وێت که به‌شدار ده‌بن یان نا؟

 

 

هه‌ڵوێستی هه‌رێمی کوردستان سه‌باره‌ت به گه‌مارۆکانی ئه‌مریکا دژی ئێران چییه؟

ئێمه سیاسه‌تی گه‌مارۆی ئه‌مریکا دژی ئێران ئیدانه ده‌که‌ین. پێم وایه سه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا بازرگانێکی شێته که تێڕوانینێکی ئابوورییانه‌ی هه‌یه. کاتێک رێکه‌وتنی نێوان ئێران و رۆژئاوا ئیمزا نه‌کرابوو، هه‌موو جیهان گه‌مارۆی ئێرانیان دابوو، به‌ڵام هه‌رێمی کوردستان له هه‌مان قۆناغدا له چوارچێوه‌ی سیاسه‌ته‌کانی خۆیدا، وه‌کو دۆستی کۆماری ئیسلامی ئێران مایه‌وه. ئێستاش پێموایه هه‌رێمی کوردستان به پله‌ی یه‌که‌م، نابێت پشتیوانی له به‌رژه‌وه‌ندی هیچ که‌س و وڵاتێک بکات و له پله‌ی دووه‌مدا،  له چوارچێوه‌ی جوگرافیای سیاسی، سه‌ربازی و ئه‌منی خۆیدا، ده‌بێت هاوکاری کاریگه‌ری له‌گه‌ڵ دراوسێکانی به‌تایبه‌ت ئێران هه‌‌بێت؛ چونکه مێژوو سه‌لماندویه‌تی که وڵاتانێک وه‌کو ئه‌مریکا، به‌ریتانیا و فه‌ڕه‌نسا ته‌نها بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان هاتوونه‌ته‌ ئه‌م ناوچه‌وه و له کۆتاییشدا به‌جێیان هێشتووه. کورده‌کان چه‌ندین جار زیانیان له‌مه بینیوه. بۆیه پێم باشه که په‌یوه‌ندی کورده‌کان له‌گه‌ڵ دراوسێکانی وه‌کو تورکیا  وئێران به‌رده‌وام بێت؛ ئێمه جوگرافیاییه‌کی تایبه‌طمان هه‌ێه و ده‌بێت دۆستایه‌تی و هاوپه‌یمانیمان له‌گه‌ڵ کۆماری ئیسلامی ئێران بپارێزین.

 

هه‌رێمی کوردستان له‌م دواییانه‌دا و له پێناو سیاسه‌ته‌کانی عه‌ره‌بستان بڕیاری داوه رێژه‌ی به‌رهه‌م‌هێنانی نه‌وتی خۆی به‌رزبکاته‌وه، ئه‌مه‌ش دژی سیاسه‌تی ئێڕانه بۆ دابه‌زاندنی به‌رهه‌م‌هێنانی نه‌وت، ئایا ئه‌م بابه‌ته زیان به په‌یوه‌ندی ئێران و هه‌رێم له بواری نه‌وت و گاز ناگه‌یه‌نێت؟

 

هه‌رێمی کوردستان به هۆی بارودۆخی رابردوو و ئێستایه‌وه، به‌دوای به‌رزکردنه‌وه‌ی به‌‌رهه‌م‌هێنانی نه‌وتی خۆیدایه و له هه‌مان کاتدا ده‌یه‌وێت په‌یوه‌ندییه‌کانی خۆی له‌گه‌ڵ هه‌ر وڵاتێک که خوازیار بێت گه‌ش‌ پێ بدات. هه‌موو ئه‌مانه‌ش به‌نده به سیاسه‌تی ئه‌و وڵاتانه‌وه. بۆ نمونه، ئێران دوای راپرسی، کۆنفڕانسێکی نێوده‌وڵه‌تی له بواری ئابووریدا به‌ڕێوه‌برد و هه‌رێمی کوردستان تا ئێستا پابه‌ند بووه به رێکه‌وتنه‌کان له‌گه‌ڵ کۆماری ئیسلامی ئێران، به‌ڵام ئێستا ده‌ڵێین هه‌موو په‌یوه‌ندییه‌کانمان له چوارچێوه‌ی ده‌ستووری عێراقدا ده‌بێت. 

له دیدارێکدا که پێشتر له نێوان ئیسحاق جه‌هناگیری جێگری سه‌رۆک کۆمار و نێچیرڤان بارزانی سه‌رۆک وه‌زیرانی هه‌رێمی کوردستان به‌‌ڕێوه‌چوو، جه‌هانگیری رایگه‌یاند که ئێران ئاماده‌یه له چوارچێوه‌ی ده‌ستووری عێراقدا له هێڵی پێشه‌وه‌ی هاوکاری له‌گه‌‌ڵ هه‌رێمدا بێت. کاتێک ئێران ئاوه‌ها هه‌ڵوێستێکی هه‌یه، له به‌رامبه‌ردا ئێمه‌ش پێداگری له‌سه‌ر پاراستنی چوارچێوه‌ی ده‌ستووری عێراق ده‌گرین؛ به‌ڵام من پێموایه کورد ده‌بێت ناوه‌ڕۆک و تایبه‌تمه‌ندی خۆی له ناوچه‌که له‌به‌رچاو بگرێت؛ چونکه بۆ نمونه ئه‌گه‌ر ئێمه له بواری هه‌‌نارده‌کردنی نه‌وتدا تووشی کێشه بین، ناتوانین دژی ئه‌مریکا بو‌ه‌ستینه‌وه.

له وتووێژێکدا وتبووم بارودۆخی ئێستای عێراق جێگای متمانه نییه؛ چونکه حکومه‌تی کاتی به‌ڕێوه‌ی ده‌بات و ناتوانێت خۆی بڕیار بدات. هه‌روه‌ها که بینیمان عه‌بادی له دوایین وته‌یهدا پابه‌ندنه‌بوونی به ئێران راگه‌یاند و وتی ده‌بێت پابه‌ندی بڕیاره‌کانی ئه‌مریکا بین. ئه‌و ده‌یتوانی خۆی رزگار کات و بڵێت ئێمه گه‌مارۆ ئیدانه ده‌که‌ین و خوازیاری چاره‌سه‌ری سیاسین، تاوه‌کو دواتر حکومه‌تی نوێ عێراق سیاسه‌تی فه‌رمی وڵات رابگه‌یه‌نێت.

 

به‌ڕاستی هه‌ڵوێستی عه‌بادی سه‌باره‌ت به‌م بابه‌ته جێگای تێڕامان بوو؟

من معتقدم آمریکا و عربستان در نوع موضع‌گیری العبادی نسبت به تحریم آمریکا علیه ایران نقش دارند. العبادی می‌خواهد بگوید بگذارید من بار دیگر نخست‌وزیر شوم و متأسفانه او باید تصمیم قاطعانه‌ای در قبال موضع‌گیری آمریکا اتخاذ می‌کرد. موضوع بعد اینکه، از مردم عراق چه شیعه، چه کُرد و چه اهل سنت می‌خواهم تاریخ روابط میان ایران و عراق و کمک‌هایی را که ایران به عراقی‌ها علیه رژیم بعث کرد فراموش نکنند. علاوه بر این از لحاظ ایمانی آنها نباید طرفدار کسانی باشند که از خاک، اقتصاد و سرمایه عراق علیه کشور دیگر استفاده می‌کنند.

من پێموایه ئه‌‌مریکا و عه‌ره‌بستان له‌ دیاریکردنی ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی عه‌بادی دژی ئێران رۆڵیان بووه. عه‌بادی ده‌یه‌وێت بڵێت با من جارێکی دیکه ببمه‌وه به سه‌رۆک وه‌زیران و به‌داخه‌وه‌ی ئه‌و ده‌بوو بڕیارێكی توندی دژی ئه‌مریکا بگرتبا، بابه‌تی دیکه‌ ئه‌وه‌یه که خه‌ڵکی عێراق شیعه و سوننه و کورد یارمه‌تییه‌کانی ئێران به عێراقییه‌کان به تایبه‌ت دژی به‌عس له‌بیرنه‌که‌ن. هه‌روه‌ها ئه‌وان نابێت لایه‌نگری که‌‌سێک بن که خاک و ئابووری و سه‌رمایه‌ی عێراق دژی وڵاتێکی دیکه به‌کار ده‌هێنێت.

له کۆتاییدا ده‌ێڵێمه‌وه نابێت حکومه‌تی عێراق بچێته ناو شه‌ڕێکه دژی وڵاتانی دراوسێی به تایبه‌ت ئێران، کاتێک حکومه‌تی سه‌دام رووخا، یه‌کێک له‌وانه‌ی که به‌‌هێزه‌وه هاته مه‌یدان و ئه‌من و ئاسایشی دروست کرد، ئێران بوو، ئێران بوو هێشتی لایه‌نه شیعه‌کان سه‌ردانی ئه‌مریکا بکه‌ن، چه‌ندین جار وتوومه ئه‌گه‌ر ئێران نه‌بوایا داعش به‌غدا و هه‌رێمی کوردستانی داگیر ده‌کرد، ئێستا قه‌ره‌بووی ئه‌و هاوکارییه ئه‌وه نییه که دوژمن بۆ ئێران دروست بکه‌ین.

هه‌ڵوێستی ئێوه له‌سه‌ر هه‌وڵه‌کانی رۆژئاوا بۆ رووخاندنی رژێمی ئێران چییه؟

ئه‌وان ئێستا ناتوانن به شێوه‌ی ئاشکار و ته‌نانه‌ت له کۆڕ و کۆبوونه‌وه تایبه‌تییه‌کانیاندا باسی رووخاندنی ئێران بکه‌ن، چونکه کۆماری ئیسلامی ئێران په‌یوه‌ندی زۆر به‌هێزی له‌گه‌‌ڵ زۆربه‌ی وڵاتانه له‌وانه روسیا و چین و ژاپۆن هه‌یه. هه‌روه‌ها ئه‌وان پێیان وایه له ناوخۆی ئێران لایه‌نێک که بتوانێت بۆ ئه‌م ئامانجه یارمه‌تییان بدات بوونی نییه. له وتووێژێکدا باسی کۆنفڕانسی پاریسی موجاهیدینی کرد، وتم کایه‌ی وا زۆرمان دیوه. ئێمه سه‌رده‌مانێک هێزمان له ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی یه‌کجار زیاتر بوو، به‌ڵام نه‌مانتوانی هیچ بکه‌ن و ئه‌مه له کاتێکدا بوو که هێزی زۆرمان بوو. ئه‌م سیناریۆئانه زۆر باس ده‌کرێن به‌ڵام تێپه‌ڕن.

.

ئێران له سنووره‌کانیدا له‌گه‌ڵ هه‌رێمی کوردستان له لایه‌ن حزبه ئۆپۆزسیۆنه‌کانه‌وه مه‌ترسی له‌سه‌ره و هه‌میشه‌ش سوپا دژیان وه‌ستاوه‌ته‌وه، ئایا هه‌رێمی کوردستان پلانی بۆ راگرتنی چالاکی ئه‌مانه دژی ئێران هه‌یه؟

به گشتیی ده‌بێت بڵێم ئێمه دژی هه‌ر چالاکییه‌ک له سنووره‌کانی نێوان ئێران و هه‌رێمی کوردستانین و ئیدانه‌ی ده‌که‌ین. حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان چه‌ندین جار پێداگری له پاراستنی سنووره‌کان کردووه‌ته‌و کۆماری ئیسلامی ئێران مافی خۆیه‌تی به‌رگری بکات. ئه‌گه‌ر وانه‌که‌ین  ئاسایشی ناوچه‌که ده‌که‌وێته مه‌ترسییه‌وه. له‌م رووه‌وه حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان له‌گه‌ڵ کۆنسوولخانه‌ی هه‌ولێر و سلێمانی هاوئاهه‌نگه و هه‌میشه هه‌ڵوێستی یه‌کلاکه‌ره‌وه سه‌باره‌ت به‌م لایه‌نانه بووه.

 

رووداو-سلێمانی // نوێنەری حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ئێران رایگەیاند، رۆژانە سێ هەزار گەشتیار لە هەرێمی كوردستانەوە دەچنە ئێران. گوتیشی "مانگێك زیاترە ئاماری گەشتیارانی هەرێمی كوردستان بۆ ئێران رووی لە بەرزبوونەوە كردووە".

نازم عومەر دەباغ، نوێنەری حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ئێران بە (تۆڕی میدیایی رووداو)ی راگەیاند: "بەپێی ئاماری نوێنەرانی حكومەتی ئێران، لە هەرێمی كوردستان، رۆژانە سێ هەزار کەس لە خەڵكی هەرێمی كوردستان ڤیزەی گەشتكردن بۆ ئێران وەردەگرن، زیاتر لە مانگێكە ئاماری چوونی گەشتیارانی هەرێمی كوردستان بۆ ئێران رووی لەبەرزبوونەوە كردووە ‌و دروست لەو كاتەوەی كە بەهای تەمەن دابەزیوە گەشتكردن رۆژانە زیادی كردووە".

نوێنەری حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ئێران، باسی لەوەش كرد لە رۆژانی پشووەكانی جەژنی قورباندا ئاماری گەشتیاران زیاتریش بووە، زیاتر گەشتەكان لەڕووی زەمینیەوە دەبێت، بە پلەی یەكەم لە دەروازی سنووری حاجی ئۆمەران ‌و پلەی دوومیش لە دەروازەی سنووری باشماخەوە گەشتەكان دەكرێن.

جگەلە گەشتە ئاسمانییەكانی فڕۆكەخانەی هەولێر ‌و سلێمانی بۆ تاران، گەشتیارانی هەرێمی كوردستان لە سێ‌ دەروازی سنووریی حاجی ئۆمەران ‌و باشماخ ‌و پەروێزخان بۆ گەشتكردن دەچنە ئێران ‌و نرخی هەر ڤیزەیەكەیش 55هەزار دینارە.

رووداو-ئاژانسەکان

نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ئێران رەخنەی لە گوتەکانی حەیدەر عەبادی، سەرۆکوەزیرانی عیراق لە بارەی سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران گرت و لەهەمانکاتدا رایگەیاند، هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی بڕیارەکانی عێراق کار لەگەڵ سزاکان دەکات.

نازم دەباغ، نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ئێران، لەگفتوگۆیەکدا لەگەڵ ئاژانسێکی ئێرانی رایگەیاند، ئێستا لە عێراق، حکومەتێکی کاتی هەیە و حەیدەر عەبادی، سەرۆکایەتی ئەو حكومەتە دەکات، دەبوایە عەبادی چاوەڕێی بکردبایە تاوەکو حکومەتی نوێ پێکدەهات و پاشان ئەو حکومەتە لەبارەی مامەڵەکردن لەگەڵ سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران بڕیار دەدات.   

نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان لە تاران ئاماژەی بەوەشدا، کە خەڵکی عێراق و پێکهاتە سیاسییەکانی ئەو وڵاتە، نابنە لایەنگری هیچ کەس و لایەنێک دژی ئێران و راشیگەیاند، حکومەتی هەرێمی کوردستان بە لەبەرچاوگرتنی ئەو پەیوەندییە مێژووییەی کە لەگەڵ ئێران هەیەتی، هەروەها ئەو جوگرافیا هاوبەشەی کە هەیە جەخت لەسەر بەردەوامیی پەیوەندییەکان لەگەڵ ئێران دەکاتەوە. 

نازم دەباغ راشیگەیاند، ئێمە هاوکارییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران بە خەڵکی عێراق و هەرێمی کوردستان لەکاتە هەستیارییەکان هیچ کات لە بیرناکەین.

نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان بەئاماژەدان بەوەی، ئێستا ئاڵوگۆڕی قەبارەی پەیوەندیی ئابووری هەرێمی کوردستان و ئێران لە سەرووی سێ ملیار و 500 ملیۆن دۆلارەوەیە، گوتی: "حکومەتی هەرێمی کوردستان لەبارەی سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران لەچوارچێوەی بڕیاری دەوڵەتی عێراقە کە بڕیارە لە چەند هەفتەی داهاتوودا کۆببنەوە و رابگەیێندرێت". 

نوێنه‌ری هه‌رێمی کوردستانی عێراق له ئێران، وته‌کانی ئه‌م دواییه‌ی حه‌یده‌رالعه‌بادی سه‌رۆک وه‌زیرانی عێراق سه‌باره‌ت به جێبه‌جێ‌كردنی گه‌مارۆکانی ئه‌مریکا دژی ئێران به وته‌ی به‌په‌له وه‌سف ده‌کات.

نازم ده‌باغ له وتووێژ له‌گه‌ڵ ئاژانسی "ایسنا" ده‌ڵێت له ئێستا له عێراق حکومه‌تێکی کاتی له‌سه‌رکاره‌و عه‌بادی سه‌رۆکایه‌تی ده‌کات و ده‌ڵێت: له‌م چوارچێوه‌یه‌دا عه‌بادی ده‌بوو چاوه‌ڕوان بکات تاوه‌کوو حکومه‌تی نوێ دروست ببێت و دواتر ئه‌و حکومه‌تی تازه‌یه له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته بڕیار بدات.

ده‌باغ وێرای باسکردن له‌وه‌ی که خه‌ڵکی عێراق و لایه‌نه سیاسییه‌کانی ئه‌و وڵاته، لایه‌نگری هیچ که‌س و وڵاتێکی دژ به ئێران نین، ده‌ڵێت: حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستانیش به پێی مێژووی دوورودرێژی په‌یوه‌ندییه‌کانی له‌گه‌ڵ ئێران و هه‌روه‌ها سنووری هاوبه‌ش پێداگری له‌سه‌ر راگرتنی په‌یوه‌ندییه‌ مێژووییه‌کانی له‌گه‌ڵ ئێران ده‌کاته‌وه‌و له لایه‌کی دیکه‌شه‌وه ئێمه یارمه‌تییه‌کانی کۆماری ئیسلامی ئێران بۆ خه‌ڵکی عێراق و کوردستان له قۆناغه هه‌ستیاره‌کاندا له‌بیرناکه‌ین.

ئه‌و هه‌روه‌ها وێڕای ئاماژه به‌وه‌ی که له ئێستادا ئاستی په‌یوه‌ندی بازرگانی نێوان ئێران و هه‌رێمی کوردستان له نێوان سێ بۆ سێ‌ونیو ملیار دۆلار له ساڵدایه، ده‌ڵێت: هه‌رێمی کوردستان سه‌باره‌ت به گه‌مارۆکانی ئه‌مریکا بۆ سه‌ر ئێران، له چوارچێوه‌ی بڕیاره‌کانی حکومه‌تی ناوه‌ندی عێراق که له هه‌فته‌کانی داهاتوودا بڕیاری له‌سه‌ر ده‌درێت، ده‌جووڵێته‌وه.

 

  "نازم دەباغ" نوێنەری حکوومەتی هەرێمی کوردستانی عێراق لە تاران لە سەردانی بۆ ئاژانسی "ئانا"ی ئێرانی گوتی: خوێندکارانی هەرێمی کوردستان، هۆگریان بە خوێندن لە زانکۆکانی ئێران هەیە.

بە پێی راپۆڕتی گروپی زانکۆیی ئاژانسی هەواڵنێری "ئانا"ی ئێران، "نازم دەباغ" نوێنەری حکوومەتی هەرێمی کوردستانی عێراق لە تاران، سەر لە بەیانی رۆژی شەممە 11ی ئۆگۆستی 2018 سەردانی ئاژانسی "ئانا"ی کرد و لەگەڵ پەیامنێرانی ئەم دەزگای راگەیاندنە وتووێژی کرد.

دەباغ لەم سەردانەیدا بە ئاماژە بە هۆگریی گەنجانی هەرێمی کوردستان بە خوێندن لە زانکۆکانی ئێران گوتی: وەکوو نوێنەری هەرێمی کوردستان لە هەوڵدام تاکوو پەیوەندییەکی باش و پتەو لە نێوان زانکۆکانی کۆماری ئیسلامی ئێران و زانکۆکانی هەرێمی کوردستان بەدیبێت. خوێندکارانی هەرێمی کوردستان هۆگریەکی زۆریان بە خوێندن لە زانکۆکانی ئێران هەیە، بەڵام گرفتی جۆراوجۆریان هەیە کە دەبێت چارەسەری گونجاویان بۆ بدۆزرێتەوە.  

"نازم دەباغ" گوتیشی: نزیکەی سێ مانگ پێش ئێستا، زانکۆی هەرێمی کوردستان نامەیەکی پێدام تاکوو بە خوێندکارانی لقی زمانی کوردی و فارسی بوورسیە بدرێت. ئەوان بۆ وانەکانی فارسی و کوردی ئامادەیی پێشکەش کردنی بوورسیان هەیە، نزیکەی دوو هەفتە پێش ئێستا، ناوی داواکارانمان ڕەوانەی زانکۆی هەرێمی کوردستان کرد کە بە زووترین کات دەرئەنجامەکان رادەگەیێندرێت.   

نوێنەری حکوومەتی هەرێمی کوردستانی عێراق لە تاران سەبارەت بە لابردنی ناوی زانکۆکانی سنووری ئێران لە وەرگرتنی خوێندکار لە هەرێمی کوردستان گوتی: هیچ ئاگاداریی ئەم بابەتە نیم، بەڵام دەزانم کە ئێمە لە هەرێمی کوردستان بەشوێن بەهێزکردنی پەیوەندیی لەگەڵ ئێرانین. لە ئێستادا، 70 خوێندکاری بوورسیەی هەرێمی کوردستان لە ئێران سەرقاڵی خوێندنن و ئێمە بەتەماین کە ئەو ڕێژەیە زیادبکەین. 

نوێنەری حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە تاران گوتی: بەداخەوە لە ڕەواڵەتدا، بۆ ناردنی خوێندکار لە هەرێمی کوردستان بۆ ئێران هیچ بەربەستێک بوونی نییە، بەڵام لە کردەوەدا هەندێک جار کارووبارەکان بە باشی ناچێتە پێشێ. بە بڕوای من لە سەرەتادا بەرپرسانی هەرێمی کوردستان و لە دواییەدا کۆماری ئیسلامی ئێران لە بابەتەدا بەشیان هەیە.

دەباغ لە درێژەی قسەکانیدا گوتی: زۆربەی خوێندکارەکانی ئێمە تا ئەو ڕادەیە هۆگریان بە خوێندن لە زانکۆکانی ئێران هەیە کە تەنانەت بە بوونی بەربەستەکان، خۆیان لە ڕێگای ئەنتەرنێتەوە داواکاریی پێشکەش دەکەن و لە خولە مەجازییەکان بەشداریی دەکەن یا بۆ خوێندن لە ئێران هەنگاودەنێن، بەڵام دوای هاتن بۆ ئێران گرفتیان بۆ دێتە پێشێ و ناچاردەبن کە بگەڕێنەوە.

نوێنەری حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە تاران، جەختی کردەوە: یەکێک لەو گرفتە گەورانەی خوێندکارەکانی ئێمە، ڤیزای خوێندنە. ئەگەر ڤیزای خوێندن نەبێت، ڤیزای ئاسایی وەرناگیریت. بۆ نموونە هەندێک جار خوێندکاران بۆ خوێندن سەردانی ئێرانیان کردووە، بەڵام بە هۆی نەبوونی ڤیزای خوێندن، نەیانتوانیوە درێژە بە خوێندن بدەن و هەر بەم هۆیەوە دەیانگەڕێننەوە.

 

بە شوێن دامەزراندنی لقێکی زانکۆی ئازادی ئێسلامی لە هەرێمی کوردستان

نوێنەری هەرێمی کوردستانی عێراق لە تاران لە درێژەی قسەکانیدا گوتی: چەند ساڵ پێش ئێستا بەتەمابووین کە لقێکی زانکۆی ئازادی ئێسلامی لە هەرێمی کوردستان بکەینەوە، بەڵام بەداخەوە هەندێک مەسەلە لە ئێران بوونە هۆی ئەوەی کە ئەم بابەتە لە ساڵانی ڕابردوو بە هێواشی بچێتە پێشێ و یا ئەسڵەن نەچێتە پێشێ. لە دانووستانەکانی ئەم دوایانەدا پێوشوێنی ئەم بابەتە دەگرم و هیوادارم کە ئەو هەلە بڕەخسێت و لقێکی زانکۆی ئازادی ئێسلامی لە هەرێمی کوردستان دابمەزرێنین.

 

لینکی هەواڵ:

http://ana.ir/news/414290

 

 

دواڕۆژ، سامان قوبادی نازم دەباغ نوێنەری حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ئێران، لە چاوپێكەوتنێكی دواڕۆژدا، پلانی تاران بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەمارۆكەی ئەمریكا، رووندەكاتەوە و پێیوایە "تەمەنی گەمارۆكەی ئەمریكا بۆ سەر ئێران كورتخایەنە".

دواڕۆژ: دوای سەپاندنی گەمارۆكانی ئەمریكا بەسەر ئێراندا دۆخی سیاسی و ئابوری ئەو وڵاتە چۆنە و بەكوێ دەگات؟

نازم دەباغ: گەمارۆ ئابورییەكانی ئەمریكا كاردانەوەیەكی خراپی دەبێت لەسەر ژیانی ئابوری و كۆمەڵایەتی كۆماری ئیسلامی ئێران، بەڵام بەدرێژایی مێژوو كە گەمارۆ خراوەتە سەر ئەم وڵاتە، رۆحیەت و هەستی خەڵكەكەی وایكردووە بەرگە بگرن. هەرچەندە لەئێستادا بەشێك لە شەقامی ئێران ناڕازین، بەڵام پێشبینی دەكەم تەمەنی گەمارۆكەی ئەمریكا كورتخایەن بێت، بەوپێیەی تەنیا لەلایەن ئەو وڵاتەوە سەپێنراوە و هەندێك دەوڵەتی ئەوروپا دڵنیاییانداوە لە پابەندبوونیان بە رێككەوتنی 5+1 و داوایان لە كۆمپانیاكانی خۆیان كرد بەردەوامبن لە كارەكانیان لەگەڵ ئێران و یەكێتی ئەوروپایش پشتیوانیان لێدەكات، بۆیە كاردانەوەكان لە گەمارۆكەی پێشتر كەمتر دەبێت. لە یەكەم رۆژی بڕیارەكەوە بەهای دۆلار لە بازاڕەكانی ئێران دابەزینی بەخۆوە بینی، لەبەرامبەردا نرخی تمەن كەمێك بەرز بوەوە، ئێران پلانێكی داناوە بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی گەمارۆكەی ئەمریكا.

دواڕۆژ: كەواتە وردەكاریی سیاسەتی بەرەنگاربوونەوەی گەمارۆكە لەلایەن ئێرانەوە بە چ شێوەیەكە؟

نازم دەباغ: كۆماری ئیسلامی ئێران بەرنامەیەكی هەیە بەناوی ئابوری بەرهەڵستكاری، بۆ ئەوەی بەرامبەر گەمارۆكە بوەستنەوە. جگەلەوە پێشتر هیچ كەسێك بۆی نەبوو زیاتر لە 5 هەزار دۆلار یان بە بەهای ئەو پارەیە زێر بباتە ئێران-ەوە، ئێستا هێنان و مامەڵەپێوەكردنی ئازادكراوە. لەڕێگەی سەراف-ەكانەوە و بەپێی یاسا و نرخ، خواست و خستنەڕووی دۆلار دەكرێت.

دواڕۆژ: پێتوایە بەو هەنگاوانەی دەینێت ئێران تاكەی دەتوانێت بەرگەی گەمارۆكە بگرێت؟

نازم دەباغ: ناتوانرێت ماوەیەك بۆ بەرگریكردن دابنرێت، لەكاتی شەڕی ئێران و عێراق لە ئیمام خومەینی-یان پرسی: ماوەی چەند دەتوانین بەرگە بگرین؟ ئەویش پرسی: ئەگەر تەنیا شەكر و چا و نان-مان هەبێت دەتوانین بۆ چەند بەرگەی شەڕ بگرین؟ لەوەڵامدا وەزیری دەرەوە وتی: ماوەیەكی زۆر. بۆیە بەدرێژایی حوكم كۆماری ئیسلامی ئێران لەگەڵ ئەم شێوە گەمارۆیانە راهاتووە، بەهۆی ئەوەی توانیویەتی خۆی بژێنێت، دەتوانێت زیاتر لە گەمارۆكەی پێشتر بەرگە بگرێت. ئەوكاتە زۆربەی وڵاتانی جیهان گەمارۆیان خستبووە سەر ئێران، ئێستا تەنیا ئەمریكا خۆیەتی.

دواڕۆژ: جگە لە بواری ئابوری، ئەو رێكارانە چین كە ئێران لە رووی سیاسییەوە دەیەوێت بیگرێتەبەر بۆ كەمكردنەوەی كاریگەرییەكانی گەمارۆكە؟

نازم دەباغ: یەكەم، ئامادەی پابەندبوونە بە رێككەوتنی 5+1 ئەویش بە رێزگرتن لە مافەكانی لەچوارچێوەی ئەو رێككەوتنەی كە كراوە و زۆر لایەن دەگرێتەوە. هەنگاوی دووەم، رێگای گفتوگۆی بێ مەرجی رەتنەكردووەتەوە، درەنگ یان زووبێت لە ئاستی بەرپرسانی باڵادا دانیشت لە نێوان ئێران و ئەمریكا ئەنجام دەدرێت بۆ چارەسەری كێشەكان.

دواڕۆژ: سەرچاوەكان باس لە خراپیی دۆخی ئابوری ئێران و درێژە كێشانی بۆ ناڕەزایەتی و جووڵاندنی شەقام دەكەن، ئایا ئەگەری ئەمە لە ئارادایە؟

نازم دەباغ: ئەوانەی خۆیان بە دوژمنی ئێران دەزانن پێشبینی ئەمە دەكەن، ئەگەرنا بە ئاسانی ناگاتە ئەو قۆناغە، ناڕەزایەتی هەیە لە ئێراندا بەڵام بگاتە راپەڕین و هۆكارێك بۆ رووخاندنی رژێمەكە، دوورە لە راستییەوە، تەنانەت ئەمریكا دەڵێت، مەبەستیان رووخاندن یان گۆڕینی رژێم نییە، بەڵكو رێككەوتنە لەسەر چەند بنەمایەك.

دواڕۆژ: لەحاڵەتی فشاری ئەمریكا بۆ سەر وڵاتان و كشاندنەوەی نوێنەرایەتی و كونسڵیەتیان لە ئێران، ئایا هەرێمی كوردستان نوێنەری خۆی لە تاران دەكشێنێتەوە؟

نازم دەباغ: تائێستا هیچ وڵاتێك نوێنەری خۆی نەكشاندوەتەوە، حكومەتی هەرێم نابێت كوڕی خۆی بكات بە قوربانی كچی خەڵك، جگەلەوە جوگرافیایەكی هەستیاری هەیە لەگەڵ ئێران، لە دوای ریفراندۆیم-یش دەركەوت پەیوەندیی كۆماری ئیسلامی بۆ هەرێم گرنگە، ناكرێت خۆمان بخەینە ناو یارییەك كە ئاییندەیەكی روونی نییە، پێویستە هەرێم لەچوارچێوەی دەستوری عێراق و پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئێران رەچاوی زۆر شت بكات، تائێستا هیچ ئەگەر و بڕیارێك نییە بۆ كشاندنەوەی نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێم لە تاران.

دواڕۆژ: كەواتە ئەو گۆڕانكارییانە كامانەن كە بەسەر پەیوەندییە سیاسی و بازرگانییەكانی هەرێم و ئێراندا دێت پاش سەپاندنی گەمارۆكە؟

نازم دەباغ: پەیوەندییەكانی هەردوولا گۆڕانێكی ئەوتۆ بەخۆوەنابینن كە ببێتە هۆی تێكچوونیان، بەڵكو حكومەتی هەرێم لەگەڵ ئەوەدایە كێشەكان چارەسەر بن و لایەنداریی هیچ لایەك نەكات.

دواڕۆژ: دەوترێت ئەمریكا فشاری خستووەتە سەر هەرێم تا پەیوەندییە سیاسی و بازرگانییەكانی لەگەڵ ئێران سنووردار بكات، ئایا هەرێم دەچێتە ژێر باری ئەمە؟

نازم دەباغ: ئەزموونی پێشترمان هەیە كە هەموو دنیا گەمارۆی خستبووە سەر ئێران، بەڵام هەرێم لەبواری سیاسی و ئابوری و ئەمنییەوە پەیوەندییەكانی لەگەڵ تاران-دا پاراستبوو، لەئێستاشدا ناگاتە ئەو ئاستەی رابگیرێن، چونكە بابەتەكە ژیان و ئاییندەیە، نابێت هەرێم لایەنداری بكات.

دواڕۆژ: لەم گەمارۆ ئابورییەدا گرنگی هەرێم بۆ ئێران چییە؟

نازم دەباغ: هەرێم پردێكە بۆ ئێران بۆ هەموو ئاڵوگۆڕێكی بازرگانی لەم ناوچەیە لە چوارچێوەی دەستوری عێراقدا.

دواڕۆژ: دەمەوێت باس لەو زیانانە بكەیت كە بەهۆی پچڕانی پەیوەندییە بازرگانییەكان لەگەڵ ئێراندا بەر هەرێم دەكەوێت؟ هاوكات كاریگەرییە خراپەكانی روودانی هەر گۆڕانكارییەك لەناوخۆی ئەو وڵاتەدا لەسەر هەرێم چی دەبن؟

نازم دەباغ: هەرێمی كوردستان لە قۆناغێكی تایبەتدایە، پێویستی بە راگرتنی هاوسەنگی هەیە لەنێوان ئەو سیاسەتانەی لە ناوچەكەدا دەكرێن، نابێت بكەوێتە داوی ئەو یاریانەی بەرژەوەندیی تایبەتی تێدایە. جگەلەوە ئێران و روسیا و چین و بەشێك لە ئەوروپا هاوپەیمانین و پارێزگاری لە رێككەوتنامەی 5+1 دەكەن. دروستبوونی هەر نائارامییەكی سیاسی و ئابوری و كۆمەڵایەتی لە ئێران، بەهۆی ئەو جوگرافیایەی هەمانە لەگەڵیدا و بەپێی رووداوەكان رەنگدانەوەی خراپی دەبێت لەسەر هەرێم، دەبێت بزانین ئایا دراوسێكانمان دۆستی هەمیشەین یان ئەوانەی هەزاران كیلۆمەتریان بڕیوە بۆ بەرژەوەندیی خۆیان. لە رابردوویشدا ئینگلیز و ئەمریكا هاتوونەتە ناوچەكە و بەجێیان هێشتووین، دەبێت حكومەتی هەرێم بێلایەن بێت و خۆی بژێنێت، بەمەش پارێزگاری لەخۆی دەكات بەرامبەر هەر گۆڕانكارییەك بەتایبەت ئەگەر لە ئێراندا رووبدات.

 

https://www.dwarozh.net/details.aspx?jimare=80056

دواڕۆژ، سامان قوبادی نازم دەباغ نوێنەری حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ئێران، لە چاوپێكەوتنێكی دواڕۆژدا، پلانی تاران بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەمارۆكەی ئەمریكا، رووندەكاتەوە و پێیوایە "تەمەنی گەمارۆكەی ئەمریكا بۆ سەر ئێران كورتخایەنە".

دواڕۆژ: دوای سەپاندنی گەمارۆكانی ئەمریكا بەسەر ئێراندا دۆخی سیاسی و ئابوری ئەو وڵاتە چۆنە و بەكوێ دەگات؟

نازم دەباغ: گەمارۆ ئابورییەكانی ئەمریكا كاردانەوەیەكی خراپی دەبێت لەسەر ژیانی ئابوری و كۆمەڵایەتی كۆماری ئیسلامی ئێران، بەڵام بەدرێژایی مێژوو كە گەمارۆ خراوەتە سەر ئەم وڵاتە، رۆحیەت و هەستی خەڵكەكەی وایكردووە بەرگە بگرن. هەرچەندە لەئێستادا بەشێك لە شەقامی ئێران ناڕازین، بەڵام پێشبینی دەكەم تەمەنی گەمارۆكەی ئەمریكا كورتخایەن بێت، بەوپێیەی تەنیا لەلایەن ئەو وڵاتەوە سەپێنراوە و هەندێك دەوڵەتی ئەوروپا دڵنیاییانداوە لە پابەندبوونیان بە رێككەوتنی 5+1 و داوایان لە كۆمپانیاكانی خۆیان كرد بەردەوامبن لە كارەكانیان لەگەڵ ئێران و یەكێتی ئەوروپایش پشتیوانیان لێدەكات، بۆیە كاردانەوەكان لە گەمارۆكەی پێشتر كەمتر دەبێت. لە یەكەم رۆژی بڕیارەكەوە بەهای دۆلار لە بازاڕەكانی ئێران دابەزینی بەخۆوە بینی، لەبەرامبەردا نرخی تمەن كەمێك بەرز بوەوە، ئێران پلانێكی داناوە بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی گەمارۆكەی ئەمریكا.

دواڕۆژ: كەواتە وردەكاریی سیاسەتی بەرەنگاربوونەوەی گەمارۆكە لەلایەن ئێرانەوە بە چ شێوەیەكە؟

نازم دەباغ: كۆماری ئیسلامی ئێران بەرنامەیەكی هەیە بەناوی ئابوری بەرهەڵستكاری، بۆ ئەوەی بەرامبەر گەمارۆكە بوەستنەوە. جگەلەوە پێشتر هیچ كەسێك بۆی نەبوو زیاتر لە 5 هەزار دۆلار یان بە بەهای ئەو پارەیە زێر بباتە ئێران-ەوە، ئێستا هێنان و مامەڵەپێوەكردنی ئازادكراوە. لەڕێگەی سەراف-ەكانەوە و بەپێی یاسا و نرخ، خواست و خستنەڕووی دۆلار دەكرێت.

دواڕۆژ: پێتوایە بەو هەنگاوانەی دەینێت ئێران تاكەی دەتوانێت بەرگەی گەمارۆكە بگرێت؟

نازم دەباغ: ناتوانرێت ماوەیەك بۆ بەرگریكردن دابنرێت، لەكاتی شەڕی ئێران و عێراق لە ئیمام خومەینی-یان پرسی: ماوەی چەند دەتوانین بەرگە بگرین؟ ئەویش پرسی: ئەگەر تەنیا شەكر و چا و نان-مان هەبێت دەتوانین بۆ چەند بەرگەی شەڕ بگرین؟ لەوەڵامدا وەزیری دەرەوە وتی: ماوەیەكی زۆر. بۆیە بەدرێژایی حوكم كۆماری ئیسلامی ئێران لەگەڵ ئەم شێوە گەمارۆیانە راهاتووە، بەهۆی ئەوەی توانیویەتی خۆی بژێنێت، دەتوانێت زیاتر لە گەمارۆكەی پێشتر بەرگە بگرێت. ئەوكاتە زۆربەی وڵاتانی جیهان گەمارۆیان خستبووە سەر ئێران، ئێستا تەنیا ئەمریكا خۆیەتی.

دواڕۆژ: جگە لە بواری ئابوری، ئەو رێكارانە چین كە ئێران لە رووی سیاسییەوە دەیەوێت بیگرێتەبەر بۆ كەمكردنەوەی كاریگەرییەكانی گەمارۆكە؟

نازم دەباغ: یەكەم، ئامادەی پابەندبوونە بە رێككەوتنی 5+1 ئەویش بە رێزگرتن لە مافەكانی لەچوارچێوەی ئەو رێككەوتنەی كە كراوە و زۆر لایەن دەگرێتەوە. هەنگاوی دووەم، رێگای گفتوگۆی بێ مەرجی رەتنەكردووەتەوە، درەنگ یان زووبێت لە ئاستی بەرپرسانی باڵادا دانیشت لە نێوان ئێران و ئەمریكا ئەنجام دەدرێت بۆ چارەسەری كێشەكان.

دواڕۆژ: سەرچاوەكان باس لە خراپیی دۆخی ئابوری ئێران و درێژە كێشانی بۆ ناڕەزایەتی و جووڵاندنی شەقام دەكەن، ئایا ئەگەری ئەمە لە ئارادایە؟

نازم دەباغ: ئەوانەی خۆیان بە دوژمنی ئێران دەزانن پێشبینی ئەمە دەكەن، ئەگەرنا بە ئاسانی ناگاتە ئەو قۆناغە، ناڕەزایەتی هەیە لە ئێراندا بەڵام بگاتە راپەڕین و هۆكارێك بۆ رووخاندنی رژێمەكە، دوورە لە راستییەوە، تەنانەت ئەمریكا دەڵێت، مەبەستیان رووخاندن یان گۆڕینی رژێم نییە، بەڵكو رێككەوتنە لەسەر چەند بنەمایەك.

دواڕۆژ: لەحاڵەتی فشاری ئەمریكا بۆ سەر وڵاتان و كشاندنەوەی نوێنەرایەتی و كونسڵیەتیان لە ئێران، ئایا هەرێمی كوردستان نوێنەری خۆی لە تاران دەكشێنێتەوە؟

نازم دەباغ: تائێستا هیچ وڵاتێك نوێنەری خۆی نەكشاندوەتەوە، حكومەتی هەرێم نابێت كوڕی خۆی بكات بە قوربانی كچی خەڵك، جگەلەوە جوگرافیایەكی هەستیاری هەیە لەگەڵ ئێران، لە دوای ریفراندۆیم-یش دەركەوت پەیوەندیی كۆماری ئیسلامی بۆ هەرێم گرنگە، ناكرێت خۆمان بخەینە ناو یارییەك كە ئاییندەیەكی روونی نییە، پێویستە هەرێم لەچوارچێوەی دەستوری عێراق و پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئێران رەچاوی زۆر شت بكات، تائێستا هیچ ئەگەر و بڕیارێك نییە بۆ كشاندنەوەی نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێم لە تاران.

دواڕۆژ: كەواتە ئەو گۆڕانكارییانە كامانەن كە بەسەر پەیوەندییە سیاسی و بازرگانییەكانی هەرێم و ئێراندا دێت پاش سەپاندنی گەمارۆكە؟

نازم دەباغ: پەیوەندییەكانی هەردوولا گۆڕانێكی ئەوتۆ بەخۆوەنابینن كە ببێتە هۆی تێكچوونیان، بەڵكو حكومەتی هەرێم لەگەڵ ئەوەدایە كێشەكان چارەسەر بن و لایەنداریی هیچ لایەك نەكات.

دواڕۆژ: دەوترێت ئەمریكا فشاری خستووەتە سەر هەرێم تا پەیوەندییە سیاسی و بازرگانییەكانی لەگەڵ ئێران سنووردار بكات، ئایا هەرێم دەچێتە ژێر باری ئەمە؟

نازم دەباغ: ئەزموونی پێشترمان هەیە كە هەموو دنیا گەمارۆی خستبووە سەر ئێران، بەڵام هەرێم لەبواری سیاسی و ئابوری و ئەمنییەوە پەیوەندییەكانی لەگەڵ تاران-دا پاراستبوو، لەئێستاشدا ناگاتە ئەو ئاستەی رابگیرێن، چونكە بابەتەكە ژیان و ئاییندەیە، نابێت هەرێم لایەنداری بكات.

دواڕۆژ: لەم گەمارۆ ئابورییەدا گرنگی هەرێم بۆ ئێران چییە؟

نازم دەباغ: هەرێم پردێكە بۆ ئێران بۆ هەموو ئاڵوگۆڕێكی بازرگانی لەم ناوچەیە لە چوارچێوەی دەستوری عێراقدا.

دواڕۆژ: دەمەوێت باس لەو زیانانە بكەیت كە بەهۆی پچڕانی پەیوەندییە بازرگانییەكان لەگەڵ ئێراندا بەر هەرێم دەكەوێت؟ هاوكات كاریگەرییە خراپەكانی روودانی هەر گۆڕانكارییەك لەناوخۆی ئەو وڵاتەدا لەسەر هەرێم چی دەبن؟

نازم دەباغ: هەرێمی كوردستان لە قۆناغێكی تایبەتدایە، پێویستی بە راگرتنی هاوسەنگی هەیە لەنێوان ئەو سیاسەتانەی لە ناوچەكەدا دەكرێن، نابێت بكەوێتە داوی ئەو یاریانەی بەرژەوەندیی تایبەتی تێدایە. جگەلەوە ئێران و روسیا و چین و بەشێك لە ئەوروپا هاوپەیمانین و پارێزگاری لە رێككەوتنامەی 5+1 دەكەن. دروستبوونی هەر نائارامییەكی سیاسی و ئابوری و كۆمەڵایەتی لە ئێران، بەهۆی ئەو جوگرافیایەی هەمانە لەگەڵیدا و بەپێی رووداوەكان رەنگدانەوەی خراپی دەبێت لەسەر هەرێم، دەبێت بزانین ئایا دراوسێكانمان دۆستی هەمیشەین یان ئەوانەی هەزاران كیلۆمەتریان بڕیوە بۆ بەرژەوەندیی خۆیان. لە رابردوویشدا ئینگلیز و ئەمریكا هاتوونەتە ناوچەكە و بەجێیان هێشتووین، دەبێت حكومەتی هەرێم بێلایەن بێت و خۆی بژێنێت، بەمەش پارێزگاری لەخۆی دەكات بەرامبەر هەر گۆڕانكارییەك بەتایبەت ئەگەر لە ئێراندا رووبدات.

 

https://www.dwarozh.net/details.aspx?jimare=80056

شارپرێس:

لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی عێراق هه‌ڵوێستیان له‌به‌رامبه‌ر سزاكانی ئه‌مریكا بۆسه‌ر ئێران ده‌ربڕیوه‌، به‌جۆرێك له‌ئاستی هه‌ڵوێسته‌كان له‌زۆر تونده‌وه‌ بۆ میانڕه‌و به‌دیده‌كرێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ی دیار نییه‌ هه‌ڵوێستی فه‌رمی حزبه‌كانی هه‌رێمی كوردستانه‌ له‌باره‌ی سزاكانی ئه‌مریكا بۆسه‌ر ئێران.

ڕۆژی سێشه‌ممه‌ دۆناڵد تره‌مپ-ی سه‌رۆكی ئه‌مریكا قۆناغی یه‌كه‌می گه‌مارۆكانی سه‌ر ئێرانی كاراكرده‌وه‌، هۆشداریشیدایه‌ وڵاتان كه‌ مامه‌ڵه‌ی بازرگانی له‌گه‌ڵ ئێران نه‌كه‌ن، پاش كاراكردنه‌وه‌ی گه‌مارۆكانی سه‌ر ئێران شه‌پۆلێك هه‌ڵوێستی پاڵپشتی‌و دژایه‌تی بۆ گه‌مارۆكانی سه‌ر ئێران له‌لایه‌ن لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی عێراقه‌وه‌ ڕاگه‌یه‌ندرا، به‌ڵام تا ئێستا حزبه‌كانی باشووری كوردستان هه‌ڵوێستیان به‌فه‌رمی له‌باره‌ی ئه‌و سزایانه‌ی ئه‌مریكا بۆسه‌ر ئێران ده‌رنه‌بڕیوه‌.

نازم ده‌باغ نوێنه‌ری حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌كۆماری ئیسلامی ئێران تایبه‌ت به‌شـارپـرێـس-ی ڕاگه‌یاند، "هه‌ڵوێستی كۆتایی هه‌رێم په‌یوه‌سته‌ به‌هه‌ڵوێستی حكومه‌تی عێراقه‌وه‌، به‌ڵام وه‌ك كوردێك وایده‌بینم، ده‌بێت كورد خۆی نه‌كاته‌ قوربانیی ململانێكان، به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاینده‌كه‌ی بزانێت، باشتر وایه‌ ئێمه‌ ته‌ماشای دراوسێ مێژووییه‌كانمان بكه‌ین، كه‌ ناتوانین لێیان جياببینه‌وه‌، به‌ڵام ناشبێ ببینه‌ به‌شێك له‌ساغكردنه‌وه‌ی ململانێكان".

نوێنه‌ری حكومه‌تی هه‌رێم له‌تاران، هه‌ڵوێستی حكومه‌تی عێراقی له‌باره‌ی سزاكانی ئه‌مریكا بۆسه‌ر ئێران، به‌ "شه‌رمنانه‌" وه‌سفكرد، چونكه‌ ئه‌و پێی وایه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئێستا حكومه‌تی عێراق بوه‌ته‌ حكومه‌تێكی كاربه‌ڕێكه‌ر، بۆیه‌ ناتوانێت خاوه‌ن بڕیار بێت.

نازم ده‌باغ باسی له‌وه‌شكرد، له‌ڕابردوودا ئه‌و سزایانه‌ی به‌سه‌ر ئێراندا ده‌سه‌پێندران، نه‌ده‌كرا عێراق‌و هه‌رێمی كوردستان وه‌ك خۆی پێوه‌ی پابه‌ند بن.

ئه‌ندامێكی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان بۆچوونی وایه‌، لایه‌نه‌ كوردییه‌كان هه‌ڵوێستێكی جیاوازتریان نابێت له‌وه‌ی حكومه‌تی عێراق له‌به‌رامبه‌ر سزاكانی سه‌ر ئێران هه‌یبوو.

فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی به‌شارپرێس-ی ڕاگه‌یاند، "له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ته‌مه‌نی ئه‌م كابینه‌یه‌ی ئێستای حكومه‌تی عێراق به‌ره‌و كۆتایده‌چێت، بۆیه‌ كورد چاوه‌ڕێی هه‌ڵوێستی حكومه‌تی داهاتووی عێراق ده‌كات، ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی حكومه‌تی نوێش ده‌بێته‌ هه‌ڵوێستی لایه‌نه‌ كوردییه‌كان، جا هه‌ڵوێسته‌كه‌ هه‌رچییه‌ك بێت".

پارتی دیموكراتی كوردستان جیاواز له‌یه‌كێتی بۆچونی وایه‌، "كورد ده‌بێت ده‌ست به‌كڵاوی خۆیه‌وه‌ بگرێت بۆ ئه‌وه‌ی با نه‌یبات".

عه‌لی عه‌ونی ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی پارتی به‌شارپرێس-ی ڕاگه‌یاند، "براده‌رانی زۆنه‌ ڕه‌نگاو ڕه‌نگه‌كه‌ هه‌موو ڕۆژێك خۆپیشاندانیان ده‌كرد‌و ده‌یانگوت، ده‌بێت گومرگه‌ سنورییه‌كان ڕاده‌ستی حكومه‌تی عێراق بكرێته‌وه‌، بۆیه‌ په‌یوه‌ست به‌په‌یوه‌ندی ئابووری نێوان عێراق‌و هه‌رێمی كوردستان له‌كاتی گه‌مارۆكانی سه‌ر ئێراندا، ئه‌وه‌ حكومه‌تی عێراق لێی به‌رپرسه‌".

له‌باره‌ی ئه‌گه‌ری ڕاگرتنی هه‌نارده‌ی ئه‌و نه‌وته‌ی به‌تانكه‌ر له‌عێراقه‌وه‌ به‌خاكی ئێراندا ده‌ڕوات‌و ده‌فرۆشرێت عه‌لی عه‌ونی باسی له‌وه‌كرد، "هه‌رێم ڕێگه‌ی دیكه‌ی هه‌یه‌ كه‌ نه‌وتی لێبفرۆشێت".

ئه‌ندامه‌كه‌ی سه‌ركردایه‌تی پارتی بۆچونی وایه‌، "ئیشه‌كه‌ له‌ئێمه‌ گه‌وره‌تره‌‌و ئێمه‌ ژماره‌ نین له‌و بابه‌ته‌دا".

 

 

نه‌وا – سالم سه‌لیم // نوێنەری حكومەتی هەرێم لە تاران ئاشكرایدەكات، كۆماری ئیسلامی ئێران بە پێی رێككەوتنی سێ‌ قۆڵی نێوان "هەرێم و عیراق و ئێران"، رەزامەندی نیشانداوە لەسەر بەفەرمیكردنی مەرزەكانی پشتەو شوشمێ‌.

نازم دەباغ نوێنەری حكومەتی هەرێم لە تاران بۆ رادیۆی نەوا وتی "ئاشكرایە كە چەندین مەرزی نێوان هەرێم و ئێران بە رەسمی كراونەتەوەو هاتوچۆو جوڵەی بازرگانیان تێدا ئەنجام دەدرێت و حاڵی حازریش كۆماری ئیسلامی ئێران داواكاری هەرێم و عیراقی جێبەجێكردووە لە بارەی بەفەرمیكردنی هەردوو مەرزی پشتەو شوشمێ‌، بەڵام نازانرێت كەی دەخرێنە بواری جێبەجێكردنەوە".
نوێنەرەكەی حكومەتی هەرێم لە تاران راشیگەیاند، بەفەرمیكردنی ئەو مەرزانە، گرنگن بۆ بژێوی ئەو خەڵكەی لەسەر مەرزەكانن، چونكە دەبێتە هۆكاری چەسپاندنی سەقامگیری لەپێناو بەردەوامی بازرگانی و هەروەها دەبێتەهۆی رەخساندنی دەرفەتی كار بۆ بێكارانی ئەو سنورانە، بە تایبەت لەم دۆخە ئابورییەی ئێستا عیراق و ئێرانی تێكەوتووە.

نوێنەری حكومەتی هەرێمی كوردستان لە كۆماری ئیسلامی ئێران رەتیدەكاتەوە ئەو وڵاتە هەوڵی دواخستنی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بدات و دەڵێت "ئەو لایەنانەی دەیانەوێت هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان دوابكەوێت بەناوی ئەملا و ئەولا سیناریۆ دروست دەكەن".
 
نازم دەبباغ، نوێنەری حكومەتی هەرێمی كوردستان لە كۆماری ئیسلامی ئێران بە وێستگە نیوزی راگەیاند "پێموایە ئەو لایەنانەی كە دەیانەوێت هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان لە كاتی خۆیدا دوابكەوێت هەندێك سیناریۆ دروست دەكەن بەناوی ئەملا و ئەولا، ئەگینا بڕیاری ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان لەدەست لایەنە سیاسییەكانە".
 
سەبارەت بەوەی بۆچی هەندێك لایەن سیناریۆ بۆ دواخستنی هەڵبژاردن دروست بكەن، دەبباغ روونیكردەوە "پێموایە ئەو لایەنەی كە بیەوێت هەڵبژاردن دوابخات و لە ئەنجامی هەڵبژاردن بترسێت و لەكەمبوونی دەنگەكانی یان لەدروستبوونی كێشە، ئەوانە خۆیان بەشێكن لەوەی كە بیانەوێت هەڵبژاردن دوابخەن".
 
ناوبراو رەتیكردەوە كۆماری ئیسلامی ئێران دەستوەردان بۆ دواخستنی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بكات و وتی "ئێران لەگەڵ ئەوەدایە هەرچی زووە حكومەتی نوێی عیراق پێك بهێنرێت و هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بكرێت".
 
بڕیارە رۆژی 30ی ئەیلول هەڵبژاردنی خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان ئەنجام بدرێت، هەفتەی رابردووش لایەنەكان ناوی كاندیدەكانیان پێشكەشی كۆمسیۆنی هەڵبژاردن كرد.

 

پەڕەى 3 لەکۆى 132 پەڕەدا

دوایین هەواڵەکان

بە دوا چوون لە تۆڕە کۆمەڵایەتییە کان

راپۆرتە پڕ بینەرەکان

حالت های رنگی